Het zorgsysteem piept en kraakt. De zorgvraag neemt toe, terwijl het aantal zorgverleners afneemt. Als we de zorg blijven organiseren zoals nu, is in 2040 één op de vier werkenden nodig voor deze sector. Daarmee dreigt de zorg onbetaalbaar en onbemensbaar te worden. Onconventionele oplossingen zijn dan ook hard nodig om de toekomst met vertrouwen in te kunnen gaan. AI is niet de heilige graal, maar kan wel helpen de druk te verlagen. Zeker nu ook deze technologie een kantelpunt bereikt en de experimentele fase ontgroeit. Er is nu momentum om te versnellen. 'Aan de slag!' luidt dan ook de titel van het Nationale AI in de Zorg Congres op 12 mei. Wat is daarvoor nodig?
In gesprek met Rick Grobbee, klinisch epidemioloog, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, en Denise Hilling, chirurg in het Erasmus MC (Datahub). Beide zijn nauw betrokken bij de organisatie van het congres.
Slimme algoritmes die de beoordeling van mammografieën helpen verbeteren, zelflerende systemen die waarschuwen voor doseringsrisico's of contra-indicaties bij medicatie, spraakgestuurd rapporteren: AI duikt op steeds meer plekken in de zorg op. "Er is geen domein in de zorg waar AI niet speelt", zegt Rick Grobbee. "Wel zien we grote verschillen tussen disciplines. Patroonherkenning met AI is bijvoorbeeld al ver ontwikkeld in de pathologie en radiologie. Inmiddels wordt er ook breed met AI geëxperimenteerd in bijvoorbeeld de communicatie tussen zorgverleners en patiënten. Maar voor een groot deel blijft het nog bij kleinschalige pilots."
Die pilots blijken in de praktijk nog vaak te verzanden. Denise Hilling ziet dit in eigen onderzoek op de IC van de Datahub. "Van de toepassingen die ontwikkeld worden en in de medische literatuur worden beschreven, werd in 2021 minder dan 2%, daadwerkelijk ingevoerd", vertelt ze. "In 2025, toen we dit onderzoek herhaalden, was dat nog altijd niet meer dan 3%. De exponentiële groei in AI-toepassingen van de afgelopen jaren zien we dus niet terug in de implementatie. Heel veel mogelijkheden blijven hierdoor onbenut."
Inspiratie buiten de zorg
Om die stap te maken, helpt het om breder te kijken. Wat kunnen we leren van sectoren waar AI al op grotere schaal wordt toegepast? Grobbee: "Ik kijk altijd met een zekere jaloezie naar banken. Binnen het medische domein blijven we vaak steken in zorgen over privacy en het afschermen van gegevens. In de financiële wereld – ook een sector waar veel vertrouwelijke en privacygevoelige gegevens omgaan - zijn daar al grote slagen gemaakt. Daar kunnen we in de zorg veel van opsteken. Ook bijvoorbeeld over hoe je opschaalt, en kort-cyclische manieren vindt om toepassingen te testen en te verbeteren, zodat je ze sneller naar de praktijk kunt brengen." Hilling vult aan: "Of hoe je het presenteert aan mensen die de toepassing gaan gebruiken, hoe je ze meekrijgt. Hier wordt in andere sectoren veel onderzoek naar gedaan waar we in de zorg ons voordeel mee kunnen doen."
Lonkend perspectief
De inspirerende voorbeelden laten zien waar het in de praktijk op aankomt: doorontwikkelen, opschalen, toepassingen laten landen en zorgen dat mensen ermee gaan werken. Zo kan AI het zorgsysteem daadwerkelijk efficiënter maken, stroomlijnen, administratieve lasten verlichten en zorgverleners ondersteunen in hun werk. Dat de zorg ondanks dit lonkende perspectief niet vooroploopt, heeft ook te maken met de aard van de sector. Grobbee: "De zorg is van nature risicobewust en daardoor wat behoudend. En terecht, het gaat om patiëntveiligheid. Maar dit maakt het ook lastiger om nieuwe technologie snel in te voeren. Bovendien is er door personeelstekorten en hoge werkdruk weinig tijd en ruimte om AI 'erbij' te doen. Terwijl juist daarom wachten geen optie is."
AI-geletterdheid onmisbaar
Denise: "Daar komt bij: de wereld verandert ook. Als je als zorgverlener niet meegaat in de ontwikkelingen, word je door je patiënten wel ingehaald. Die stellen nu zelf vragen aan ChatGPT, bijvoorbeeld over hun behandeling, over hun ziekte. Daar komen ze mee op het spreekuur. Dan is het belangrijk dat je weet hoe zo'n AI-model werkt en wat de beperkingen daarvan zijn, wil je daar goed met je patiënt over praten." AI-geletterdheid wordt niet alleen onmisbaar in de spreekkamer, maar ook wanneer zorgverleners zelf AI gebruiken. "Als je met een AI-model een voorspelling maakt voor een patiënt, moet je er notie van hebben met welke data het is getraind en of je patiënt daar wel in past. Anders ga je er misschien van uit dat de uitkomst klopt, terwijl dat niet zo is." Dat geldt ook voor snel opkomende toepassingen zoals spraakgestuurde verslaglegging. "Die modellen zijn niet perfect en kunnen nog hallucineren. Je kunt controles inbouwen, maar je moet scherp blijven, omdat het direct de patiëntenzorg raakt."
Samenwerken als sleutel
De urgentie om te versnellen en op te schalen – zowel in toepassingen als in AI-geletterdheid – neemt met de dag toe. En de sleutel hiervoor ligt in samenwerking. "Er gebeurt veel, en er is ook al veel expertise over toepassingen en hoe je die implementeert, maar het is versnipperd", zegt Hilling. Als je al die kennis en initiatieven bij elkaar brengt, hoeft niet iedereen het wiel opnieuw uit te vinden." Op verschillende plekken wordt hier werk van gemaakt. Zo heeft UMCNL, het samenwerkingsverband van de universitaire medische centra in Nederland, een programma ingericht om kennis en initiatieven rond AI te bundelen. Niet alleen vanuit UMC's, maar nadrukkelijk ook in samenwerking van andere organisaties, omdat ook daar veel kennis aanwezig is. Het Nationale AI in de Zorg Congres is een ander voorbeeld; dit evenement zet in op uitwisseling van kennis en ervaringen door mensen uit uiteenlopende disciplines samen te brengen. Grobbee: "AI is overal, er is geen domein in de zorg is waar het niet speelt. Dat betekent ook dat het niet een taak is voor de IT-organisatie, maar vraagt om een gezamenlijke aanpak. Van clinici, data scientists, techologiebedrijven, van beleidsmakers en bestuurders in de zorg. Die moeten hierover met elkaar het gesprek aan en de samenwerking opzoeken, want geen van hen kan het alleen."
Combinatie van perspectieven
Het Nationale AI in de Zorg Congres vervult daarin een faciliterende, neutrale rol. Niet door oplossingen voor te schrijven, maar door de voorwaarden te creëren waarin kennis gedeeld wordt en samenwerking kan ontstaan. Dat gebeurt concreet doordat professionals uit de volle breedte van het zorglandschap hier samenkomen. In sessies en workshops krijgen zij toepassingen, initiatieven en platforms gepresenteerd, variërend van praktische implementaties tot bredere vraagstukken rond organisatie, ethiek en besluitvorming. Juist die combinatie van perspectieven maakt het congres tot een plek waar ideeën verder komen. "Die diversiteit is de kracht," zegt Grobbee. "Je hoort hoe anderen het aanpakken, in zowel uitvoering als het creëren van draagvlak, en dat zet aan tot nieuwe gesprekken en samenwerkingen."
Van inzicht naar beweging
Wat deelnemers meenemen, is inspiratie, en vooral ook handelingsperspectief. Zorgprofessionals zien wat er al mogelijk is en hoe ze daar zelf mee aan de slag kunnen in hun dagelijkse werk. Bestuurders en beleidsmakers krijgen beter zicht op wat er op de werkvloer speelt en wat dat vraagt van keuzes rond investeringen, governance en organisatie. Data scientists en technologiebedrijven leren van best practices: wat werkt, wat niet, en hoe toepassingen daadwerkelijk landen in de zorg. Door werelden met elkaar te verbinden, ontstaat ruimte voor versnelling. "Er is een soort stootkracht nodig om over die drempel te komen", zegt Hilling. "Alleen blijven we hangen, maar samen kunnen we dat zetje geven waardoor het wél lukt. Reden genoeg om het congres te bezoeken."
